Βιβλιοκριτική: «Η Ανατολή» της Victoria Hislop

Share it now!

Το βιβλίο της Victoria Hislop, «Η Ανατολή», υπήρξε για μένα μια ευχάριστη έκπληξη! Οι αναφορές της σε υπαρκτά ιστορικά γεγονότα της εποχής, στηριζόμενες σε μεγάλο βαθμό στην αντικειμενική ιστορική αλήθεια, μπορούν να χαρακτηριστούν έως γενναιότητα από την μεριά της.

Όπως ήταν αναμενόμενο υπήρξαν διαφορετικές αντιδράσεις για το βιβλίο. Ο Ανδρέας Μορφίτης, Δημοτικός Σύμβουλος Αμμοχώστου, γράφει σε άρθρο του στις εφημερίδες «Σημερινή» και «Φιλελεύθερο»: «Προσωπικά με τρομάζει η σκέψη ότι το βιβλίο αυτό θα κυκλοφορήσει σε χιλιάδες αντίγραφα σε όλο τον κόσμο, θα δικαιώσει με τον πιο ευφάνταστο τρόπο την τουρκική εισβολή και κατοχή και θα διαστρεβλώσει την Ιστορία».

Από την άλλη στην εκδήλωση που έγινε για την παρουσίαση του βιβλίου στην Πύλη Αμμοχώστου στις 24 Οκτωβρίου 2014, ο Αλέξης Γαλανός τονίζει, «Κάναμε λάθη(!) και απέναντι στους Τουρκοκύπριους, τα οποία, όμως, με κανένα τρόπο δεν μπορούν να συγκριθούν με την κρατική τρομοκρατία που εξάσκησε και ασκεί η Τουρκία σε βάρος της Κύπρου… Είναι μια αφορμή που έχει δοθεί, για να υπάρξει μεγάλη δημοσιότητα στο θέμα (της Αμμοχώστου). Το εξώφυλλο του βιβλίου παρουσιάζει την παραλία της Αμμοχώστου και έχει ως κύριο θέμα την κατοχή και μήνυμα του είναι να φύγουν τα στρατεύματα»

Κατά τη παρουσίαση του βιβλίου στο Λονδίνο, παρέστησαν και αρκετοί Τουρκοκύπριοι. Ο δήμαρχος της Αμμοχώστου Οκτάι Καγιάλπ είπε: «Είναι ένα βιβλίο υπέρ της ειρήνης, της συνύπαρξης, που ασχολείται με πανανθρώπινα θέματα». Κατά την παρουσίαση του βιβλίου, η συγγραφέας στην αφιέρωση της προς τον Οκτάι Καγιάλπ εύχεται την επιστροφή της πόλης!

Η Victoria Hislop δεν είναι ούτε ιστορικός ούτε πολιτικός. Σε όλα της τα βιβλία ανατρέχει σε ιστορικά γεγονότα, όχι για να πάρει θέση, αυτό το αφήνει στην κρίση του αναγνώστη, αλλά για να τονίσει τις επιπτώσεις που έχουν οι πολιτικές αποφάσεις και οι κοινωνικές προκαταλήψεις στις ζωές των απλών ανθρώπων. Τόσο στο «Γυρισμό» του Ισπανικού Εμφύλιου, όσο και στο «Νήμα» της Ελλάδας από το 1917 έως το 1970, αλλά και το «Νησί» της Σπιναλόγκα στην Κρήτη, τα ιστορικά γεγονότα λειτουργούν σαν σκηνικό. Αυτό που επιδιώκει είναι ο αναγνώστης να ταυτιστεί με τους ήρωες και τις ζωές τους. Στην «Ανατολή» βγαίνει αβίαστα το συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν δικαιολογίες που να μπορούν να συγκαλύψουν, το λουτρό αίματος, τις δολοφονίες, τις εξαφανίσεις, τον αποκλεισμό, την διάλυση οικογενειών, την προσφυγιά, τον πόνο και τη δυστυχία.

«Η ΑΝΑΤΟΛΗ»

Οι ήρωες ζουν στην Αμμόχωστο του 1972. Γύρω από την ανέγερση του πολυτελέστατου ξενοδοχείου «Η Ανατολή», οι ιδιοκτήτες, οι εργαζόμενοι, οι οικογένειες τους και οι τουρίστες ζουν και κινούνται ανάλογα τον ρόλο τους. Από την μια οι άνθρωποι του πλούτου και της φιλοδοξίας, αδιάφοροι για την πολιτική κατάσταση, κρατούν ίσες αποστάσεις για να έχουν την εύνοια όλων, και από την άλλη απλοί άνθρωποι που δίνουν μηνύματα ειρηνικής συνύπαρξης αλλά και ανοχής και εθελοτυφλίας, αδύνατοι να αντιδράσουν για όσα βιώνουν. Ενώ ταυτόχρονα το κράτος και παρακράτος να οδηγούν με τις αποφάσεις και τις ενέργειες τους σε ένα προδιαγεγραμμένο όλεθρο.

Η ελληνοκύπρια μητέρα με το χαρακτηριστικό όνομα Ειρήνη έβλεπε ότι η γαλήνη ήταν επιφανειακή. «…Η ειρήνη ήταν πρόσκαιρη και η γαλήνη δολοφονήθηκε και αυτή με τους Τούρκους γείτονες της … η Ειρήνη βρισκόταν στο μέρος … Έλπιζε ο άντρας της (μέλος της ΕΟΚΑ) να μην είχε πάρει μέρος στις δολοφονίες που είχαν γίνει … αυτό που δεν ήξερε ήταν ότι ο μικρός γιος της είχε ενταχτεί στην ΕΟΚΑ Β…»

Από την άλλη η τουρκοκύπρια μάνα Εμινέ, καθησύχαζε τον μεγαλύτερο γιο της, Χουσεΐν «…Δεν χρειάζεται να ανησυχείς τόσο … Δεν είμαστε εμείς ο στόχος τούτη τη φορά…». Οι μνήμες ήταν νωπές από τον οικονομικό αποκλεισμό, την πείνα, τον φόβο την απώλεια συγγενών που δολοφονήθηκαν ή εξαφανίστηκαν «Ο Χουσεΐν θυμόταν ότι η πείνα ήταν αφόρητη» από την άλλη ο μικρότερος γιος της Αλή «…δεν πίστευε ότι οι τουρκοκύπριοι ήταν ασφαλείς … υπό την σκεπή του μυστικού συμβόλου της ΤΜΤ, ενός γκρίζου λύκου, ο Αλή ήταν έτοιμος για πόλεμο…».

Από την εξιστόρηση φαίνεται καθαρά ότι οι ελληνοκύπριοι είχαν περισσότερη πολιτική και οικονομική δύναμη. Όποια σχέδια και αν είχαν η Τουρκία και Ελλάδα αλλά και οι ξένοι, η ελληνοκυπριακή ηγεσία δεν είχε ούτε την θέληση ούτε το ήθος για να σταματήσει τον όλεθρο. « η Ειρήνη δεν είχε ανοίξει βιβλίο ποτέ της …ήξερε πως η ΕΟΚΑ Β λειτουργούσε μυστικά.. και η ζωή τους επηρεαζόταν από τις δραστηριότητες της, είτε ήταν στόχοι οι ίδιοι είτε τους ζητούσαν υποστήριξη, ακόμα και με το φόβο και τον καταναγκασμό. Χρειαζόταν θάρρος για να μπορέσεις να αρνηθείς.» Από την άλλη θαύμαζε τον Μακάριο «όποιος φορούσε ράσα ήταν εξ ορισμού καλός…» Ο Βασίλης ο άντρας της «... έβλεπε στο πρόσωπο του (Μακαρίου) δυο εντελώς διαφορετικές πλευρές στον ίδιο τον άνθρωπο.»

Μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή οι δυο μανάδες περιμένοντας τους μικρότερους γιους τους να επιστρέψουν, αρνούνται να φύγουν από την Αμμόχωστο. Οι δυο οικογένειες θα βρουν καταφύγιο στο πολυτελέστατο ξενοδοχείο «Η Ανατολή». Εκεί θα ζήσουν μέσα σε μια πρωτόγνωρη χλιδή, ενώ γύρω τους όλα ήταν ρημαγμένα. Ο φόβος, η πείνα, η αγωνία, η απογοήτευση, η πίκρα για λάθος εκτιμήσεις και λάθη που έγιναν, φέρνει τις δυο οικογένειες πιο κοντά. Ταυτόχρονα, ακραίες πράξεις, πλιάτσικο, λαθρεμπόριο, βία, με κορύφωση ένα βιασμό συνυπάρχουν με πράξεις ανθρωπιάς και αλτρουισμού.

Η δραματική «έξοδος» των δυο οικογενειών από την Αμμόχωστο, τους οδηγά σε διαφορετικές κατευθύνσεις, οι μεν στο βορρά και οι δε στο νότο. «…κρατούσαν ο καθένας το δικό του φυλακτό ….η ανταλλαγή φάνταζε κάτι πολύ φυσικό… μόνη διαφορά ήταν ότι η Εμινέ κρεμούσε το δικό τους με ένα κόκκινο κορδόνι, ενώ η Ειρήνη χρησιμοποιούσε μια μπλε κορδέλα.»

Το βιβλίο της Victoria Hislop «Η Ανατολή» είναι ένα συγκινητικό μυθιστόρημα με σκηνικό την τραγική χρονική περίοδο 1955-1974. Παρόλα αυτά μπορεί να γίνει εφαλτήριο για την μετά το 1974 γενιά και των δυο πλευρών, να ψάξει την ιστορική αλήθεια. Η απώλεια, ο ξεριζωμός, ο πόνος δεν μπορούν να σβηστούν από τις μνήμες των ανθρώπων που τις έχουμε ζήσει. Αν όμως δεν θέλουμε να ζήσουμε μια νέα Μάραθα και ένα νέο Παλαίκυθρο πρέπει να κοιτάξουμε κατάματα και την αλήθεια της άλλης πλευράς.

Δήμητρα Χριστοδούλου